Doğada belli döngülerde gerçekleşen değişimler vardır; mevsimler değişir, güneş batar, sıra ay ve yıldızlara gelir… Her şey zamanında olur. Doğarız, büyürüz ve yaşadığımız süre boyunca o son ana kadar hep değişiriz. Peki, nedir bu değişim?
Yıllar öncesinde Antik Yunan filozoflarından biri olan Herakleitos "Değişmeyen tek şey değişimin kendisidir" demiş ve o, bütün felsefesini bu değişim üzerine oluşturmuş. Şimdi sizlere uzun uzun onun felsefesini anlatmayacağım. Amacım sizlere felsefe dersi vermek değil, hayatlarınıza, filozofların kuramlarından örneklerle dokunabilmek.
Herakleitos’a göre değişim
Herakleitos’a göre evren, başı sonu olmayan bir süreç boyunca sürekli değişir. Ona göre, "Değişmeyen tek şey değişimin kendisidir." Şimdi ve şu anda olan her şey sürekli bir değişimde ve akıştadır yani "Her şey akar." Evren, hep bir akış içerisindedir. Evren; sürekli bir değişim ve akış içerisinde olduğu için hiçbir şey sabit kalmaz, her şey her an sürekli olarak değişir. Bir sonraki an, hiçbir şey aynı şekilde olmayacaktır. “Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz" ifadesi de tam olarak bu akışı ve değişimi anlatmak için kullandığı metafordur. Nehir metaforu, burada değişimin özünü anlatmaktadır. 5 dk. önce elini yıkadığın nehir aynı nehir olsa dahi senin elini yıkadığın su akıp gitmiş ve yerine başka su gelmiştir ve sen de aynı sen değilsindir. Nehir sürekli olarak akan suyla dolduğu için 5 dk. sonra elini tekrar yıkadığında aynı suyla elini yıkayamazsın.
Herakleitos'a göre “Her şey diğerinin yerini alır. Hiçbir şey yerinde durmaz” çünkü evrenin ve varoluşun temelinde, boşluğa ve durağanlığa yer yoktur. Doğada her şey zıttı ile var olur; gece ve gündüz, sevgi ve nefret, iyi ve kötü, yaşam ve ölüm hep bir çatışma halindedir. Değişim, sürekli devam eden bu çatışmanın özünden doğar. Bu değişimin ardından daha önemli ve daha temel bir birlik vardır. Bu birlik, evrenin birliğidir.
Şimdiki anda Herakleitos felsefesi
Herakleitos'un her şeyin her an değiştiğini söylediği bu felsefesi, bana anda var olmanın değerini ve var olan şu anın hiçbir zaman aynı şekilde tekrarı olmayacağını hatırlatır. Bu felsefik bakış açısı aynı zamanda insan hayatına da uyarlanabilir. Her anımızda, düşüncelerimizde, hislerimizde ve çevremizde değişimler meydana gelir. Geçmiş anlar bir daha geri gelmez ve her an yeni bir deneyim sunar. Bir arkadaşınızla yaptığınız, en keyif aldığınız sohbeti düşünün. Aynı sohbeti farklı bir zamanda tekrar yapmak istediğinizde hep aynı şekilde, hep aynı hislerde ve aynı keyifte olabilir mi? Hep aynı şekilde mi ilerler? Yoksa sohbet ettiğiniz arkadaşınız ile sohbet ettiğiniz yer aynı olsa dahi konular, duygular, hissettikleriniz, o günkü hava durumu değişmiş midir? Her gün yürüdüğünüz yolu düşünün; o yol, her geçtiğinizde değişir. Bir gün ıslaktır, bir gün yapraklarla kaplıdır, başka bir gün güneş vurur. Her gün o yolu yürürken sizin hisleriniz aynı mı olur? Her an, kendine özel ve kendi içinde keyiflidir. Bu nedenle Herakleitos'un ifadesi, anın değerini ve geçiciliğini anlamamızı teşvik eder.
Koçluk prensibi olarak anda var olmak
Profesyonel koçluğun en önemli değerlerinden biri de anda var olabilmek olduğu için bu iki yaklaşım arasındaki benzerlikler, bunu sizlere de anlatma konusunda beni oldukça heyecanlandırdı. Çünkü biz koçlar da seanslarımızda, içinde var olduğumuz şu anı temel alırız. Geçmiş tecrübedir, değiştiremeyiz. Gelecek belirsizdir, bilemeyiz. Geçmişten aldığımız dersler ile gelecekte olmak istediğimiz versiyonlar için şu an, şimdi neler yapabiliriz, bunları araştırırız. Çünkü fırsatlar hep şimdide, içinde bulunduğumuz bu anda karşımıza çıkar ve kaçırırsak bir daha aynı şekilde karşımıza çıkmayabilirler. Hâlâ geçmişin pişmanlığı içindeysek, geleceğin kaygısıyla yaşıyorsak, şimdinin farkında değilsek önümüze çıkan fırsatları hep kaçırmış oluruz.
Anı yaşamak, yaşamın her anını tam olarak deneyimlemeyi ve değerini anlamayı amaçlayan bir yaşam felsefesidir. Bu yaklaşım, her anın bir öğreti ve deneyim içerdiğini savunur. İnsanların genellikle geçmişteki pişmanlıklar veya gelecekteki endişelerle meşgul olduğunu fark ederek, mevcut anın tadını çıkarmayı hedefler. "Anı yaşamak" basit ve günlük aktiviteleri bile özel ve değerli deneyimler olarak görmeyi teşvik eder. Bu felsefe, hayatın kısa ve geçici olduğunu anlayarak, her anı dolu dolu yaşamanın önemini vurgular.
Herakleitos'un felsefesi ile "anı yaşamak" arasında benzerlikler şunlardır:
Değişimin Farkındalığı: Herakleitos, evrenin sürekli değişim içinde olduğunu vurgular. Anı yaşamak, anın geçiciliği ve sürekli değişimine dikkat çeker. Her ikisi de değişimin doğal bir parçası olduğunu anlamamızı teşvik eder.
Şimdiki Anın Değeri: Herakleitos, her anın geçiciliği ve tekrar edilemezliği üzerinde düşündürür. Anı yaşama, şimdiki anın değerini kavramayı ve onu en iyi şekilde yaşamayı hedefler.
Değişimi Kabul Etme: Herakleitos, değişimin kaçınılmaz olduğunu ve ona uyum sağlamanın önemli olduğunu belirtir. Anı yaşamak, geçmişe veya geleceğe takılı kalmadan anın içinde olmayı ve değişimi kabul etmeyi önerir.
Zihinsel Fokus: Hem Herakleitos'un sözleri hem de "anı yaşamak" yaklaşımı, zihni anın içeriğine odaklamayı ve mevcut anın farkında olmayı vurgular. Zihinsel fokusun bu şekilde kullanılması, geçmiş ve gelecek kaygılarının azalmasına yardımcı olabilir.
Hayatın Akışı: Herakleitos, hayatın doğal akışını anlamayı ve içinde olmayı önerir. Değişimin sürekli ve kaçınılmaz olduğunu anlamak hem Herakleitos'un öğretilerine hem de "anı yaşamak" kavramına uyumlu bir düşünce yapısı sunar.
Herakleitos'un sözleri ve "anı yaşamak" yaklaşımı, insanların değişim gerçeğini anlamasını, şimdiki anın değerini kavramasını ve içsel huzur bulmasını amaçlar. Bu kavramlar, geçmişi ve geleceği aşarak, mevcut anın tadını çıkarmayı ve yaşamın anlamını bulmayı hedefler.
"Anı yaşamak" yaklaşımı, modern hayatın getirdiği stres, kaygı ve hızlı yaşam temposuna karşı bir tepki olarak ortaya çıkmıştır.
İçsel huzur, yaşamın anlamı ve mutluluğun artırılması gibi konulara odaklanır. Ayrıca, bu yaklaşımlar bireyin zihinsel sağlığını ve duygusal dengesini geliştirmeye yardımcı olabilir.
